حسین نوشآذر، نویسنده و مترجم درسال 1986 ایران را برای ادامه تحصیل به مقصد آلمان
ترک می کند و در رشته روان درمانگر مشغول به تحصیل می شود و همزمان داستان نویسی
را آغاز می کند او تاکنون 7 مجموعه داستان و 3 داستان بلند در خارج از کشور منتشر کرده
است. او به همراه بهروز شیدا و عباس صفاری فصلنامه "سنگ" را با هزینه شخصی منتشر
می کنند. ترجمه رمان "پس باد همه چیز را با خود نخواهد برد" نوشته "ریچارد براتیگان" در
ماه های اخیر با ترجمه "حسین نوش آذر" منتشر شده است که با اقبال خوبی نیز روبرو شده
است. ترجمه رمان "جاده "نوشته "مک کارتی" و رمان "سفر کرده ها"_نخستین رمان حسین
نوش آذر_ از دیگر آثار این نویسنده و مترجم ایرانی است که سال هاست در انتظار کسب
مجوز به سر می برند.
این گفت وگو بخشی از یک گفت وگوی بلند است که در بهمن ماه گذشته در سفری که "حسین نوش
آذر" به ایران داشت انجام شده است چون هنوز کتاب "پس باد همه چیز را با خود نخواهد برد" منتشر
نشده بود، زمینه ای فراهم نشد که بیش از این درباره براتیگان و این کتاب به گفت وگو بنشینیم. این
گفت وگو در صفحه ادبی روزنامه روزان منتشر شد.
مریم آموسا
چه شد که تصمیم گرفتید که رمانی از براتیگان را برای ترجمه انتخاب کنید؟
واقیعتش قضیه "براتیگان" هم تا حدودی برای من فرق دارد؛ براتیگان نویسنده ای است که از نظر عاطفی
با آن ارتباط دارم .وقتی داستان نویسی را در 23 سالگی شروع کردم براتیگان نویسنده محبوب من بود
. آشنایی با او آنقدر برایم جالب بود که وقتی با آثارش به زبان آلمانی آشنا شدم با مترجم آثارش
گونتر اونهموس تماس گرفتم و از همان جا دوستی من با مترجم آلمانی او شکل گرفت و تا به امروز هم
ادامه دارد تا جایی که در ترجمه رمان "پس باد ما را با خود نخواهد برد" که به طور همزمان از زبان آلمانی
و انگلیسی آن را ترجمه کرده ام ، از راهکار و نقطه نظر های او بهرمند شده ام
با توجه به اینکه شما خیلی زود با براتیگان آشنا شدید، چرا خیلی دیر تصمیم به ترجمه ای از او به
فارسی گرفتید؟
من چیزی در حدود 5 سال با کارهای براتیگان مشغول بودم همیشه این انگیزه را داشتم که یکی از
آثارش را به فارسی ترجمه کنم، اما این اتفاق خیلی دیر افتاد. البته نزدیک شدن به براتیگان خیلی
مشکل است به این دلیل که "براتیگان" یک نویسنده مورد نقد محافل دانشگاهی است و آثار براتیگان در
مقاطع دهه های 60 و 70 و حتی 80 در جایگاه مناسبی درادبیات جهان آمریکایی قرار ندارد.
چرا در میان آثار براتیگان رمان "باد همه چیز را با خود نخواهد برد" را انتخاب کردید؟
رمان "پس باد همه چیز را با خود نخواهد برد"، آخرین کتابی است که از ریچارد براتیگان 2 سال
پیش از مرگ او توسط دخترش منتشر شد. جهان این داستان هم مانند داستان های براتیگان
در نخستین دوره آفرینش ادبی اش جهانی اساطیری است. این داستان از رمان های تلفیقی
براتیگان و از برخی لحاظ یک داستان کاملا سینمایی است که در ادامه دیگر آثار براتیگان شکل
گرفته مضمون مرگی که در تقریبا در همه آثار براتیگان به چشم می خورد در این رمان به
تکامل می رسد که همه این عوامل و علاقه دیرینه من به براتیگان موجب شد که به سمت
ترجمه این رمان بروم البته شاید ناشی از این موضوع هم بشود که اوبه گونه ای می نویسد
که من نمی توانم همانند او بنویسم من برای ترجمه قصد دارم آثاری را انتخاب کنم که با جهان
داستان خودم تفاوت داشته باشد. مثلا رمان "جاده" نوشته "مک کارتی" به نظر من بهترین
نمونه ادبیات آخر زمانی است که بدون اغراق نمونه اش را در ادبیات فارسی نداریم و من هم
از پس نوشتن چنین رمانی بر نخواهم آمد.
براتیگان در این رمان چه چیزی را روایت می کند؟
براتیگان در این داستان تلاش می کند از دریچه چشم یک مرد 42 ساله که وقایع کودکی اش را
از 5 تا 12 سالگی مرور کند تا سال های پس از جنگ جهانی دوم را باز آفرینی کند. زبان
داستان همانند شخصیت راوی چند پاره است. گاهی به زبان سادگی زبان کودک 5 ساله و
گاهی به تلخی گفتار یک مرد آمریکایی سرخورده 42 ساله است که کودکی اش در 12
سالگی در اثر یک واقعه خشونت آمیز به پایان رسید.
چرا بیشتر مخاطبان آثار براتیگان را نسل جوان تشکیل می دهند؟ آیا این ناشی از نقد دانشگاهی است
که از آن یاد می کنید؟
به دلیل ابتکاری که درآثاربراتیگان وجود دارد و شهامتی در تلفیق ژانر های مختلف ادبی با یکدیگر در او
وجود دارد، نوعی آرمان گرایی درآثار براتیگان بوجود آوورده و موجب شده که براتیگان نویسند محبوب
دانشجویان و جوانان شود.
شوخی هایی که براتیگان در دل متن می کند با ذهنیت جوان همخوانی دارد. او داستانی را روایت می
کند که زبان حال جوانان است. مضمون آثار براتیگان را بحران هویت، جامعه مصرفی، تلاش برای خود
یابی و پناه بردن به فلسفه شرق و انتخاب نوعی زندگی که نقطه مقابل زندگی آمریکایی است، تشکیل
می دهد، از این رو این نویسنده برای جوانی که به نوعی با هریک از این مسائل در چالش است، مورد
توجه قرار می گیرد. در واقع براتیگان ازهمان جایگاه و ارزشی در میان جوانان آمریکایی برخوردار است
که نویسنده "سفر شب"، بهمن شعله ور درمیان نسل جوان ایران دارد.
زبان در آثار براتیگان از چه جایگاهی برخوداراست؟
براتیگان نویسنده فاخری نیست از کلمات و واژه های عجیب استفاده نمی کند، نمی خواهد قلم
فرسایی کند، از این رو با خواننده اش به راحتی ارتباط برقرار می کند. او زبان را وسیله ای برای بیان
تجربه های شخصی و آشنا زدایی از چهره ها و قهرمان های اساطیری می داند. بسیاری از واژه ها بارها
در آثار او تکرار می شوند. هنر براتیگان این است که با دایره واژگان محدود دانش آموز دبیرستانی، مهم
ترین گفتمان ادبی و فلسفی و نظزیه تعالی را در قالب پست مدرن عرضه می کند.
در میان آثاری که تاکنون از براتیگان به فارسی ترجمه شده شما کدام ترجمه را می پسندید؟
از میان ترجمه ها، ترجمه "هوشیار انصاری فر" را می پسندم البته زبان ترجمه "پیام یزدان جو" را ترجیع
می دهم، اما فضای ترجمه هوشیار به جهان اصلی براتیگان خیلی نزدیک است "در قند هندوانه" هم
یک استثنا در آثار براتیگان است و فکر می کنم "مهدی نوید" به خوبی از پس ترجمه این رمان بر آمده
است.
دستاورد براتیگان برای ادبیات آمریکایی و جهان چیست؟
براتیگان به رغم این که نقد دانشگاهی مساعدی نسبت به آثارش وجود ندارد، اما حلقه ای است میان
نویسندگان متعالی و چند نظریه در آمریکا "ویتمن"، "ویلیام کارلوس" و نویسنده پست مدرنی مثل دونالد
بارتلمی .
در واقع براتیگان موفق می شود با یک نگره انتقادی به پیشینه خودش نگاه بکند و گفتمان نظریه متعالی
را که در ادبیات آمریکا بسیار برانگیزانده و تحول آفرین بوده است. اما او این گفتمان را دربست قبول نمی
کند و در یکایک آثارش مثلا عشق به بدویت را ترویج می دهد. اما سویه منفی اش را نیز یادآور می
شود. براتیگان به نوعی از گفتمان رمانتیک حاکم بر عصر ویتمن اسطوره زدایی می کندو این دستاورد
براتیگان برای ادبیات آمریکا است. چون زبانش ضعیف و ساده است با ساده ترین و پیش پا افتاده ترین
واژه ها این کار را می کند خواه و ناخواه نقد دانشگاهی به براتیگان عنایتی ندارد.
براتیگان چقدر روی نویسندگان ایرانی تاثیر گذار بوده است
کشور ما کشور جوانی است در 10 سال گذشته نویسندگان جوان ما که امروز هریک صاحب سبک شده
اند، شاخص و تاثیر گذار بوده اند. علت اقبال براتیگان در ایران جوانی آثارش بوده است براتیگان در آثاری
که در دهه اول زندگی اش خلق کرده است نویسنده جهانی است اما در برخی از آثارش از جمله "در قند
هندوانه "و "صید قزل آلا در آمریکا"، نویسنده ای آمریکایی است که بیشتر به مسائل قومی و محلی
می پردازد.
از میان آثارش شما داستان کوتاه، رمان یا شعرهایش را می پسندید؟
براتیگان نویسنده ای است که پیوسته خودش را تکرار می کند و بارها در گفت وگوهایی که انجام داده به
این موضوع اشاره کرده است. او در مصاحبه اش با "نیورک تایمز" به صراحت می گوید، اگر شعر نوشتم
به این قصد بود که بتوانم رمان بنویسم. از این رو برای فهم آثار براتیگان خواه و ناخواه باید به شعر هایش
هم مراجعه کنیم.
