دیو و پری به دریکنده آمدند
این گزارش درضمیمه هنرهای تجسمی روزنامه فرهنگ آشتی منتشر شده است.
مریم آموسا:همزمان با هشتاد وسومین سال روزتولد مکرمه قنبری (نقاش خودآموخته که در سن 67 سالگی به نقاشی روی آورد وداستان زندگی خود واهالی روستا را به زبانی ساده برروی درودیواربه تصویر کشید)، روستای زادگاه اومیزبان علاقمندان ازشهرهای مختلف ایران شد.
روستایی که این روزها نه تنها درایران بلکه درجهان با آوازه مکرمه قنبری شناخته شده است واهالیش قصد دارند به گونه ای ذوق هنری خودشان را درقالب نقاشی به نمایش بگذارند و با نقاشی کردن دروپنجره های خانه هاشان این ذوق هنری خود را نشان می دهند.
این روزها حتی بحث خواهرخواندگی روستای دریکنده هم مطرح است واهالی روستای کوتنا قائم شهرکه محل اقامت خواهرمکرمه قنبری است نیزبه صورت خودجوش اقدام به برگزاری کارگاه آموزشی و جشنواره نقاشی می کنند.
دیوها وپری های مکرمه قنبری دیگرمختص به روستای محل اقامت اونیستند بلکه این روزها به شکل های مختلف درمقالات و کتاب هایی که درباره آنها نوشته می شود، درباره آنها سخن گفته می شود. به تازگی هم دانشگاه کلمبیا در قالب کتابی مرجع درسی فصلی را به معرفی آثاروویژگی نقاشی های مکرمه قنبری اختصاص داده است.
دراین برنامه یک روزه که از 10 صبح جمعه 23 اردیبهشت ماه درروستای دریکنده برگزارشد؛ یاسمین سینایی درقالب یک کارگاه نقاشی که با امکانات بسیارکم و معمولی ترتیب داده شده بود، قصه های مکرمه قنبری را درقالب پری ها و دیوها برروی چهره کودکان و زرگسلان علاقمند حاضردرمراسم به تصویر کشید ودرقالب چند ایستگاه نقاشی که با حضور مربیان گروه یاسمین سینایی اداره می شد، بچه ها و بزرگترها موضوعی نقاشی کردن را تجربه کردند.
قراراست که طبق روال کارگاه ها و جشنواره های دوره های گذشته نقاشی های این دوره به همراه آثاردیگر هنرمندان خود آموخته درقالب نمایشگاهی درگالری دی به نمایش گذاشته شود.
برای برگزاری دوازدهمین کارگاه هنرمندان خودآموخته چون تبلیغاتی صورت نگرفته بود این کارگاه درمقایسه با جشنواره دوره های قبلی با استقبال کمتری روبرو شد اما این موضوع موجب نشد که اهمیت این کارگاه زیر سوال برود و به گفته علی بلبلی این کارگاه یکی از بهترین تجربیات آنها بوده است و در سال های آتی نیز قصد دارند این کارگاه را با حضور یاسمین سینایی برگزار کنند.
دراین کارگاه برخلاف جشنواره اول ودوم که در حدود 200 کیلورنگ به همراه کاغذ در اختیارعلاقمندان گذاشته می شد وهنرجویان هرکدام بدون هیچ برنامه ریزی و مربی به صورت خودجوش شروع به نقاشی می کردند وپس ازپایان کارتمام روستا رنگی می شد که باید چندین روزهم وقت صرف پاک سازی روستا می شد تنها کاغذ و پاستیل در اختیار علاقمندان گذاشته شد.
یاسمین سینایی با یک جعبه که شامل تک های پارچه های رنگی ودو بسته کاغذ وچند بسته پاستیل درقالب کارگاهی که برای همه شرکت کنندگان از جذابیت خوبی برخوردار بود، آنها را دعوت به نقاشی موضوعی کرد.
دریکی ازایستگاه ها بادبک های کاغذی سفیدی دراختیار بچه ها قرارگرفت، بچه ها با پاستیل و با استفاده ها ازرنگ های شاد آثارهنری زیبایی خلق کردند ودرایستگاه دست و خط ها شرکت کنندگان نقاشی های زیبایی را خلق کردند.
ودر یکی دیگر ازایستگاه ها که برای بچه ها ترتیب داده شده بود حوض آبی ترتیب داده شده بود وبچه ها ماهی گیری کردن را تجربه کردند.
یکی ازایستگاه های جذاب کارگاه یاسمین سینایی ایستگاه دیوها و پری ها بود که دراین ایستگاه صورت دخترها به شیوه عروس هایی که مکرمه قنبری درنقاشی آرایش می کرد وصورت پسرها به شیوه شخصیت های پهلوانی ازجمله رستم نقاشی می شدند وپس از پوشیدن لباس های عروس و پهلوانی که یاسمین سینایی با تکه های پارچه وتور ودرنهایت سادگی درست کرده بود، درمقابل نقاشی عروس ودیو مکرمه قنبری عکس از آنها گرفته می شد.
یاسمین سینایی می گوید: به نظر عکس گرفتن با شخصیت های هنری که هنرمندان ایرانی خلق کرده اند موجب می شود که این دیدگاه درجامعه گسترش پیدا کند و دیگر مردم راغب نباشند که با شخصیت های کارتونی غربی عکس بگیرند وهمین موضوع به مرورموجب می شود که شخصیت های هنری ایرانی و دیدگاه هایی که پشت آثارآنها هست به مردم معرفی شود.
یاسمین سینایی که تجربه برگزاری کارگاه های متعددی برای کودکان را درکارنامه کاری خود در12 گذشته دارد؛ با انتقاد ازشیوه آموزش هنردرمدارس ایران می گوید: متاسفانه بیشترمربی های نقاشی کودکان قصه گوهستند تا اینکه مربی نقاشی همین موضوع موجب می شود که به بچه ها کمتردرباره شیوه نقاشی کردن واستفاده ازامکانات موجود داده می شود. من با سابقه آموزشی که درموسسات اروپایی داشتم وشیوه تلقی آنها ازهنر، تصمیم گرفتم که گروه کوچکی راه بیندازم و با این گروه به شهرها و روستاهای مختلف سفرکنیم و به بچه ها نقاشی خلاق و حتی بازی با کمترین امکانات را یاد بدهیم.
وی هدف اش را درباره کارگاه های نقاشی اش می گوید: متاسفانه خیلی ها فکر می کنند نقاشی کردن امکانات و وسائل گرانقیمتی می خواهد و همین موضوع هزینه بربودن آن موجب شده که کمتربه این سو سوق داده شوند. من قصد دارم دراین کارگاه ها ذهنیت بچه ها و بزرگترها را نسبت به جهان پیرامون تغییر بدهم واین موضوع در دارز مدت موجب تغییرسلیقه جمعی نسبت به هنرمی شود.
این مجسمه سازمی گوید: شاید برای همه عجیب باشد که من با یک جعبه کوچک و گروه کوچکم به روستا یا شهری سفرمی کنیم و یک روزدلپذیربا نقاشی برای بچه ها وحتی بزرگترها بوجود می آوریم اما این اتفاق سالهاست که دارد می افتد و اثراتش را هم می بینم. مثلا من درسینمارهای آموزشی که برای مربیان محک برگزارکردم به آنها آموزش دادم که با یک برگ کاغذ ساعت ها سر یک بچه بیمار سرطانی را روی تخت گرم کنند وهمچنان این شیوه با جذابیت روبرو شده است.
او ازتجربه اش به همراه گروهش درماسوله می گوید که یک کارگاه سه روزه با هزینه شخصی برای اهالی روستا برگزارکردند و پس ازپایان سه روز بازهم اهالی روستا مشتاق ادامه این کارگاه بودند که درنهایت شبانه سینایی وگروهش ماسوله را ترک می کنند.
به یاسمین سینایی حتی پیشنهاد برگزاری این کارگاه ها درکشورهای همسایه داده شده است بزودی او قصد دارد که این کارگاه ها را درکشورهای همسایه هم برگزار کنند اما ترجیح او این است که حامی مالی داخلی ازاو حمایت کند واواین کارگاه ها را درداخل کشوربرگزار کند.
به گفته علی عزتی روابط عمومی انجمن هنرمندان خودآموخته مکرمه قنبری کاروان هنرمندان خودآموخته را درایران راه انداخته است؛ کاروانی که حالا به سمت سایرکشورهای جهان درحرکت است و بسیاری ازهنرمندان متاثرازاودست به کارشده اند.
یکی ازاین هنرمندان که اتفاقا درسن 77 سالگی نقاشی را شروع کرده است و تاکنون آثارش دریک نمایشگاه گروهی درگالری دی نیز به نمایش درآمده شهین مظاهری است.
اومی گوید: من مدتها بود که کناردفترتلفن وهر کاغذی که جلوی دستم بود نقاشی می کشیدم و این نقاشی ها برایم فقط جنبه گذران وقت حضاتی بود که با بچه هایم پای تلفن حرف می زدم اما یک به طوراتفاقی دخترم این نقاشی ها را دید و من را ترغیب کرد که نقاشی را جدی بگیرم وبعد هم با نقاشی های مکرمه قنبری آشنا شدم همین موضوع من را ترغیب کرد که نقاشی کنم و ازآن زمان تاکنون سه سال گذشته و من نقاشی های بسیاری کشیده ام که آنها نیزمتاثراززندگی من وشهرزادگاه ام است.
علی رضا یزدانی منتقد هنری که دراین کارگاه حضور داشت معتقد است که باید به آثار هنرمندان خود آموخته بها داد وزمینه ارائه آثارآنها را فراهم کرد، چون هنرمندان خودآموخته کمتر دسترسی به امکانات برای عرضه و بیان هنرخود دارند اما این موضوع نباید موجب شود که آنها را درمسیر تعریف شده ای قراربدهیم که خلاقیت شان زیرسوال برود.
همزمان با برگزاری کارگاه نقاشی شاعران حاضر در مراسم اقدام به برگزاری شب شعر بودند وشاعرانی چون بهمن ذدوار،عارف شعبانی، بلبلی، مهدی موسوی، رسول رستمی، بهزاد رجب پور، مهوید لطیفی ومریم آموسا شعرهایی از خود و دیگر شاعران را خوانند.
پایان بخش این جشنواره اجرای پنج قطعه وطن، گل گلدون و سه قطعه سلو توسط گروه کر ری را به رهبری علی بلبلی بود.
این اجرا بدون هیچ امکانات صوتی انجام شد.
اردیبهشت ماه همزمان با ماه زاد روز مکرمه قنبری است که از سال 1378 که همزمان با تولد مکرمه کارگاه نقاشی دراین روستا ترتیب داده شده بود وبا پیشنهاد حمید سوری که در این مراسم حضور داشت، به همین مناسبت جشنواره ای با یاد مکرمه قنبری ودرحمایت از هنرمندان خودآموخته ترتیب داده شود.
جشنواره ای که ازسال 1388 شاهد برگزاری آن درسطح وسیعی درروستای دریکنده بودیم که ازدل آن 12 کارگاه آموزشی برگزارشد ومعرفی حداقل 15 هنرمند خود آموخته درسطح ملی وچهارهنرمند درسطح فرامرزی را به همراه داشت.
امسال نیزقراربود که شاهد برگزاری سومین دوره جشنواره هنرمندان خودآموخته در روستای دریکنده باشیم، حتی علی عزتی روابط عمومی هیات امنای این جشنواره خبر ازاضافه شدن بخش موسیقی برای هنرمندان خودآموخته دراین جشنواره را داده بود، اما چند روزمانده به برگزاری این مراسم هیات امنا به یکباره تصمیم گرفت که این جشنواره را تا فراهم شدن شرایط مناسب رفاهی به صورت دوسالانه برگزار کند و امسال تنها شاهد برگزاری دوازدهمین دوره کارگاه هنرمندان خودآموخته باشیم.
روستای دریکنده بابل که ازدوبخش پایین کتی وبالا کتی کتی در اصطلاح محله تشکیل شده است که پنج خانواردر پایین کتی و250 خانواردربالا کتی اقامت دارند وتا پیش از برگزاری این جشنواره این روستا تقریبا درسکوت آرامش روستایی خود به سرمی برد اما پس ازراه اندازی جشنواره هنرمندان خود آموخته وموزه مکرمه قنبری این روستا به ویژه در اردیبهشت ماه میزبان جمع زیادی ازعلاقمندان می شود که اتفاقا هیچ امکاناتی برای سرویس دادن به این گروه نیست.
با توجه به این شرایط وهدف هیات امنای جشنواره که قصد دارند که جشنواره ای د ملی برگزارکنند که فقط صرف برگزاریش نباشد، قصد دارند که شرایطی فراهم بیاورند که این روستا هم همسو با این جشنواره پیشرفت کند.
علی بلبلی پسرمکرمه قنبری وازاعضای هیات امنای جشنواره مکرمه قنبری می گوید: باغی که برای برگزاری جشنواره هنرمندان خودآموخته اختصاص داده شده است دوهزار متراست وما قصد داریم این فضا را به پنج هزارمترافزایش بدهیم ودراین فضا سالن همایش، فضایی بازبرای برگزاری اجرا های هنرمندان درقالب پرفورمنس وموسیقی و کارگاه های آموزشی ترتیب بدهیم.
به گفته وی چون بسیاری ازشرکت کنندگان ازدیگر شهرهای ایران به دریکنده می آیند حتی برای اقامت این گروه نیزفضایی اختصاص داده شده است.
با توجه به اینکه خانه مکرمه قنبری درفضایی در حدود 100 متروبدون آنکه ازقابلیت های امنیتی وامکاناتی موزه برخوردارباشد و با توجه به شرایط آب وهوای مرطوب روستا امکان ازبین رفته آثارمکرمه وجود دارد، بخشی ازآثار اودرتهران نگهداری می شود.
هیات امنای جشنواره هنرمندان خود آموخته قصد دارند که درفضای این روستا، روستای دریکنده 80 سال پیش دریکنده را بازسازی کنند وتمام وسائل وآثاری که ازآن دوره به جا مانده است را حفظ کنند تا شرایطی را فراهم بیاورند که مخاطبان آثارمکرمه قنبری بهتر بتواند با دلمشغولی های مکرمه قنبری و فضایی که در نقاشی هایش خلق کرده ارتباط برقرار کنند.
از مریل استریپ تا مکرمه قنبری
درسال های گذشته صحبت از ساخت فیلمی توسط کمپاني فاکس درباره زندگی مکرمه قنبری بود وحتی قرارداد ساخت این فیلم با هیات امنای جشنواره هنرمندان خودآموخته منعقد شد .
فیلمی که یکی ازفیلم نامه نویسان هالیود مشغول نوشتن فیلم نامه اش بود و بازی مریل استریپ به جای مکرمه قنبری دراین فیلم قطعی شده بود و«اسی نیک نژاد» کارگردان ایرانی اصل مقیم آمریکا این فیلم را درروستای دریکنده بسازد.
اما پس ازپیگیری های کمپانی فاکس؛ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اجازه سفرمریل استرتپ وایفای نقش مکرمه وساخت این فیلم درایران را نداد.
به گفته علی بلبلی عضو شورای سیاست گذاری جشنواره هنرمندان خودآموخته؛ ما قصد داریم که پس ازبازسازی روستای دریکنده شرایط ساخت این فیلم را درایران فراهم کنیم و هم اکنون ابراهیم مختاری کارگردانی که تاکنون دو فیلم براساس زندگی مکرمه ساخته است، مشغول نوشتن کتابی درباره زندگی مکرمه قنبری است و با توجه به شناختی که او از مادرم دارد به احتمال زیاد نگارش این فیلم نامه نیز به اوسپرده خواهد شد اما دراین فیلم به احتمال زیاد دیگرمریل استریپ ایفای نقش نخواهد کرد.
مسئولان کمپانی فاکس، هنگام برپایی نمايشگاهی ازآثارمرحوم قنبری درلس آنجلس، با او آشنا شدند وهمان زمان درخواست خود را برای خريداری امتيازساخت فيلم اززندگی اين هنرمند اعلام کردند. پيش ازمرگ اين هنرمند امتيازساخت فيلم به این کمپان امريکايي واگذارشد.
مکرمه قنبری که این روزها همه او را به عنوان نقاش خودآموخته در سطح بین الملی می شناسند و آثارش با مارک شگال مقایسه می شود، درعرصه هنرابعاد دیگری هم تجربه کرده بود او شعرهم می گفت وصدای خوشی هم داشت.
پسرش می گوید: تاکنون مجموعه ای از شعرهای به جا مانده مکرمه قنبری گردآوری شده است واین شعرها را بزودی قصد داریم منتشرکنیم. مکرمه قنبری نیزخودش در گفت وگویی درباره این علاقه اش می گوید: من چون نوشتن بلد نبودم به سمت نقاشی روی آوردم.
همچنین آلبومی از ترانه های فولکوریک محلی با صدای مکرمه قنبری و با آهنگسازی علی بلبلی ترتیب داده شده است که درشرایط مناسبی قصد دارند که این آلبوم را روانه بازار کنند.
علی بلبلی درباره علاقه مادرش به موسیقی محلی می گوید: این مجموعه می توانست مجموعه پربارتری باشد اما با بیماری مادردیگرهرگزاو نتوانست مثل گذشته این ترانه های فولکوریک را اجرا کند و همین موضوع موجب شد که این مجموعه تنها درقالب یک آلبوم شرایط انتشارش فراهم شود.