سیروس نیرو که پیش از این شعرهای ˝حافظ˝ و ˝نیما یوشیج˝ را بررسی کرده بود، این بار پنج گنج نظامی را مورد بررسی قرار داده و شرحی نیز بر روی آن نوشته است.

سیروس نیرو در گفت وگو با هنرآنلاین گفت: نظامی یکی از شاعرانی است که باید او را در شمارارکان شعر فارسی و ازاستادان مسلم این زبان دانست. وی بزرگترین شاعرغنایی زبان فارسی است که حتی می توان او را بزرگترین شاعر زبان فارسی دانست.

وی افزود: اگرچه داستان‌سرایی درزبان فارسی به وسیله نظامی شروع نشده است، ولی او تنها شاعری است که تا پایان قرن ششم توانسته‌است شعر تمثیلی را به حد اعلای تکامل برساند.

به گفته سیروس نیرو؛ نظامی درانتخاب الفاظ و کلمات مناسب وایجاد ترکیبات خاص تازه ، ابداع معانی و مضامین نو و دلپسند، تصویربا جزئیات و به کار بردن تشبیهات واستعارات مطبوع و نو، درشمار کسانی است که بعد ازخود نظیری نیافته‌است.

"نیرو" افزود: "نظامی" بنا برعادت اهل زمانش از آوردن اصطلاحات علمی، لغات و ترکیبات عربی، بسیاری ازاصول و مبانی حکمت وعرفان وعلوم عقلی به هیچ روی ابا نکرده و به همین سبب و با توجه به دقت فراوانی که در آوردن مضامین و گنجانیدن خیالات باریک دراشعار خود داشت، سخن او گاه بسیار دشوار و پیچیده شده‌است. با این حال مهارت او دربیان معانی مطبوع و قدرت او در تنظیم و ترتیب منظومه‌ها و داستان‌های خود باعث شده است که آثار او بزودی مورد تقلید قرار گیرد.

به گفته "سیروس نیرو" بسیاری از شاعران از"نظامی" تقلید کرده اند؛ از جمله کسانی که شعر نظامی را استقبال کرده است، می توان به "عبدالرحمان جامی" اشاره کرد.

وی ادامه داد: نظامی گرچه شاعری داستان‌سراست و بیشتربه داستان‌های عاشقانه پرداخته‌است، ولی او شاعری حکیم و اندیشه‌ور، آشنا با فرهنگ و تاریخ ایران است، که درپس قصه‌ها یش نکاتی عمیق نهفته‌است، و به همین سبب است که او چند بار از خوانندگان مثنوی‌هایش خواسته‌است تا رازها و رمزهای موجود در شعر او را نیز کشف کنند.

به گفته سیروس نیرو؛ در بسیاری از موارد درک و دریافت شعر نظامی دشوار است، همین موضوع موجب شده است که کمتر شارحی به سراغ شعراو برود و تاکنون کتاب پژوهشی و شرح خوبی بر روی شعرهای او نوشته نشود.

وی افزود: یکی ازکسانی که برروی شعرهای نظامی شرح نوشته است؛ "برات زنجانی" است که من کار او را بسیار ضعیف و نارسا می دانم و همان زمان که شرح برات زنجانی بر روی آثار نظامی منتشر شد من مقاله ای با دلایل روشن درروزنامه اطلاعات منتشرکردم و در این مقاله دلایل ام را درباره ضعیف بودن کار او عنوان کردم.

نیرودرباره شیوه کارش دربرخورد با اشعار نظامی گفت: من تمام واژگان دشوار شعر نظامی را شرح کرده ام و پس از آن تک تک ابیات او را شرح داده ام. همچنین آرایه های ادبی که در اشعار او به کار رفته است را شرح داده ام.

به گفته سیروس نیرو تاکنون او 90 درصد پنج گنج نظامی را شرح داده است و تنها بخشی که او هنوز روی آن کار نکرده است؛ "شرفنامه" است و شرح او بر رویپنج گنج نظامی در حدود پنج هزار صفحه است.

نیروهمچنین ازآماده انتشاربودن چندین مجموعه شعرمنتشرنشده و دیوان اشعارش خبر داد.

«سیروس نیرو» متولد سال 1309 تهران است و تاكنون 19 عنوان كتاب از وی منتشر شده و چهارعنوان كتاب جدید نیز زیر چاپ دارد. بی شک از سیروس نیرو می توان به عنوان یکی از تنها شاعران نیمایی سرایانی یاد کرد که همچنان به شیوه ای که نیما در شعر فارسی بنیان نهاد، پایبندی خود را حفظ کرده است. او با بررسی اشعار نیما در کتاب «خوانش شعر نیما» دین خود را نسبت به او ادا کرد است. «نیرو» از اوائل سال 1327 به خیل دوستان و شاگردان نیما پیوست و همچنان نیز خود را تنها شاگرد زنده نیما می داند.
از جمله آثار"سیروس نیرو" می توان به مجموعه شعرها و کتاب تحقیقی؛"سحر"، "شاهکارهای شعرمعاصر" به همراه فریدون کار، "رود"، "جاده"، "بهار از پنجره"، "از کودتا تا انقلاب"، "گنج مراد" تصیحح غزلیات حافظ،"عشق ات رسد به فریاد"، "ردپا"، "پاییزان"، "با تهاجم باد"، "خوانش شعرنیما"، "مینیاتورهای ایرانی"، "ازقلاس تا گرما" اشاره کرد.